اقامت کوتاهمدت ترکیه: شرایط، رد، ابطال و دعوای حقوقی
اجازه اقامت کوتاهمدت: چیست و چه کسانی میتوانند درخواست دهند؟
اجازه اقامت کوتاهمدت نوعی مجوز است که در صورت احراز شرایط معین، به اتباع خارجی حق اقامت در ترکیه را هر بار حداکثر به مدت یک سال اعطا میکند.
شرایط، رویهی درخواست، و موارد رد و ابطال این اجازه، به موجب قانون شماره ۶۴۵۸ «قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی» تنظیم شده است.
از جمله اشخاصی که میتوانند برای اجازه اقامت کوتاهمدت درخواست دهند:
- افرادی که برای انجام پژوهش علمی وارد میشوند
- اتباع خارجیِ مالکِ مال غیرمنقول (مسکن) در ترکیه
- شرکتکنندگان در برنامههای آموزش در حین خدمت و کارآموزی
- افرادی که با هدف درمان وارد میشوند
- شرکتکنندگان در برنامههای تبادل دانشجو، دورههای زبان و مانند آن
- افرادی که شرایط اجازه اقامت خانوادگی را از دست دادهاند (وضعیت گذار)
- افرادی که پس از اتمام تحصیل و اخذ مدرک، در مهلت مقرر درخواست میدهند و …
با این حال، هر درخواست پذیرفته نمیشود؛ قانون بهصراحت مواردی را که اجازه اعطا نمیگردد برشمرده است.
فرایند درخواست: گامها، مدارک و اصول
در ادامه، گامهای معمول فرایند درخواست اجازه اقامت کوتاهمدت و نکات قابل توجه آمده است:
|
مرحله
|
توضیحات / نکات
|
|
زمان ارائه درخواست
|
باید پیش از انقضای روادید یا اجازه اقامت فعلی خود اقدام کنید.
|
|
مرجع رسیدگی
|
درخواست به «اداره کل مدیریت مهاجرت استان» ارائه میشود.
|
|
مدارک لازم
|
کارت شناسایی/گذرنامه، اظهار نشانی محل اقامت، گواهی سو پیشینه (از مراجع صلاحیتدار کشور مربوط)، تمکن مالی، بیمه سلامت، و سایر مدارک متناسب با نوع اجازه.
|
|
مدت بررسی
|
بر اساس قانون، رسیدگی به درخواستها حداکثر ظرف ۹۰ روز باید به نتیجه برسد.
|
|
ارزیابی
|
اداره مهاجرت و در صورت لزوم سایر نهادها میتوانند استعلام کنند. مرجع صالح دارای اختیار صلاحدیدی است — حتی در صورت تکمیل شرایط نیز ممکن است با درخواست موافقت نشود.
|
|
ابلاغ تصمیم
|
تصمیم بهصورت کتبی به متقاضی، نماینده قانونی یا وکیل وی ابلاغ میشود. در ابلاغیه، دلایل رد و حقوق اعتراض/دادرسی ذکر میگردد.
|
موضوع «اختیار صلاحدیدی» بسیار مهم است: حتی اگر شرایط شکلی فراهم باشد، مرجع میتواند با در نظر گرفتن وضعیت فعلی متقاضی، مخاطرات نظم عمومی و سوابق گذشته، تصمیم به رد درخواست بگیرد.
دلایل رد و ابطال: در چه مواردی رد یا باطل میشود؟
علل رد یا ابطال اجازه اقامت کوتاهمدت در قانون تصریح شده است. مهمترین جهات به شرح زیر خلاصه میشود:
جهات رد یا ابطال (بر اساس قانون)
- احراز نشدن یکی از شرایط درخواست یا زوال شرط پس از اعطا
- استفاده از اجازه برخلاف هدف اعطا (مثلاً کار کردن با اجازهای که برای تحصیل صادر شده)
- وجود تصمیم معتبر درباره اخراج از کشور یا ممنوعیت ورود به ترکیه
- ارائه اسناد مجعول، اطلاعات گمراهکننده یا توسل به جعل
- تلقی شدن بهعنوان مخاطرهای برای نظم عمومی، امنیت عمومی یا بهداشت عمومی
نکات مهم
- سبب رد باید بهطور روشن و مستدل بیان شود؛ تصمیمات فاقد استدلال کافی یا انتزاعی در دادرسی اداری آثار حقوقی دارند.
- فرایندهای ابطال نیز میتواند بر همان جهات مبتنی باشد؛ در صورت اتخاذ تصمیم ابطال، ممکن است به خاتمه اجازه یا عدم تمدید آن بینجامد.
- تصمیمات رد یا ابطال میتواند از طریق بازبینی دروناداری یا فرآیند اعتراض مجدداً بررسی شود، اما این امر مانع رجوع به دادرسی نیست. ممکن است صرفاً از حیث مواعد طرح دعوا ایجاد مشکل کند؛ لذا پیگیری دقیق مواعد ضروری است.
- در عمل، رویهی اعتراض غالباً اتلاف وقت است؛ زیرا اعتراض به همان مرجعی ارائه میشود که تصمیم را اتخاذ کرده است و ممکن است به از دست رفتن مواعد دادرسی بینجامد. بنابراین، مؤثرترین راه، اقامه دعوا در محاکم مستقل و بیطرف است.
- در موارد رد یا ابطال، میتوان همراه با دادخواست، «درخواست توقف اجرای» تصمیم اداری را مطرح کرد تا اجرای آن در ترکیه معلق شود.
طرق حقوقی در برابر تصمیم: اعتراض اداری و دعوای ابطال
اگر به درخواست اجازه اقامت شما رد یا اجازهتان ابطال شود، طرق حقوقی در دو دسته اصلی قرار میگیرد:
- اعتراض اداری (مراجعه به اداره)
- دعوای ابطال (طرح دعوا)
اعتراض اداری
- ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ تصمیم رد، میتوان اعتراض کتبی را به اداره مدیریت مهاجرت همان استان که تصمیم را اتخاذ کرده، تقدیم کرد.
- اعتراض، مطالبه بازنگری در عمل اداری است؛ اداره مکلف به ارزیابی مجدد نیست، اما امکان طرح ایراد را فراهم میکند.
- تقدیم اعتراض، مهلت اقامه دعوای ابطال را متوقف نمیکند — بنابراین باید جداگانه دعوا طرح شود.
- در عمل، نتیجهی اعتراض به ندرت موجب تغییر تصمیم میشود؛ ازاینرو نباید مواعد دادرسی از دست برود.
- طی کردن اعتراض الزامی نیست؛ میتوان مستقیماً دعوا طرح کرد.
دعوای ابطال
- علیه تصمیم رد یا ابطال باید ظرف ۶۰ روز (از تاریخ ابلاغ) در دادگاه صالح دعوا اقامه شود.
- میتوان همزمان با دعوا، «درخواست توقف اجرا» را مطرح کرد؛ در صورت پذیرش، تصمیم رد/ابطال تا زمان رسیدگی قطعی اجرا نمیشود.
- در دعوا میتوان به مبانی مورد استناد اداره، نقایص شکلی، اصل تناسب و وضعیت شخص استناد کرد.
- نسبت به رأی صادره در دعوای ابطال، امکان تجدیدنظر در «دادگاه اداری منطقه» (استانهف) وجود دارد؛ با این حال، رأی مرجع منطقه قطعی است و بهجز موارد استثنایی، فرجامخواهی (تمییز) پذیرفته نمیشود.
روند دادرسی و راهبرد
- در تنظیم دادخواست، باید کاستیها و موارد عدم مشروعیتِ مرتبط با تصمیم رد، بهصورت نظاممند تبیین شود.
- ایرادات شکلی (ابلاغ ناقص، فقدان استدلال، تصمیم بدون تاریخ، رسیدگی ناکافی) باید مطرح گردد.
- استناد به آراء سابق و رویهی قضایی مرتبط مفید است.
- در صورت خطر ورود ضرر جبرانناپذیر، حتماً همزمان درخواست توقف اجرا ارائه شود.
- مواعد، قاطع و ساقطکننده حق هستند؛ در صورت انقضای مهلت، حق طرح دعوا از بین میرود.
نتایج، دشواریها و مخاطراتِ تصمیمات رد/ابطال
پیامدهای احتمالی برای متقاضی و نکات قابل توجه:
- ممکن است الزام به ترک ترکیه ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ تصمیم ایجاد شود. این مهلت اجرای تصمیم را ممکن میسازد.
- اگر در جریان دادرسی، درخواست توقف اجرا پذیرفته نشود، تصمیم قابل اجرا خواهد بود.
- اگر در مهلت مقرر اعتراض یا دعوا مطرح نشود، تصمیم رد قطعی میگردد؛ در تلاش برای درخواست مجدد، نمیتوان بر همان جهات رد قبلی استناد کرد — ممکن است نیاز به انتظار حداقل ۶ ماه باشد.
- در زمان درخواست مجدد، درخواستهایی که مبتنی بر جهات متفاوت نباشند پذیرفته نمیشود.
- ممکن است دستور اخراج از کشور صادر و جریمه اداری اعمال شود.
- در فرایند اجرای تصمیم، گاهی مراجع اداری ممکن است برخلاف ضوابط اقدام کنند؛ در برابر چنین مواردی باید اقدام حقوقی بهعمل آید.
پرسشهای متداول درباره اجازه اقامت کوتاهمدت
- اجازه اقامت کوتاهمدت چیست؟
اقامتی قانونی است که به اتباع خارجی در ترکیه برای هدفی مشخص (مثلاً مالکیت ملک، تحصیل، درمان، پژوهش و …) تا حداکثر یک سال اعطا میشود. این اجازه تحت ماده ۳۱ قانون شماره ۶۴۵۸ «اتباع خارجی و حمایت بینالمللی» تنظیم شده است.
- اجازه اقامت کوتاهمدت به چه کسانی اعطا میشود؟
از جمله متقاضیان:
- مالکان ملک (مسکن) در ترکیه،
- پژوهشگران علمی،
- شرکتکنندگان در آموزش، کارآموزی یا دورهها در ترکیه،
- اتباع خارجی نیازمند درمان،
- اشخاص مایل به فعالیت تجاری یا تأسیس کسبوکار در ترکیه،
- اشخاص غیرشاغل در ترکیه که از تمکن مالی کافی برخوردارند،
- افرادی که اجازه اقامت خانوادگی را از دست دادهاند ولی میخواهند در کشور بمانند،
- دانشآموختگانی که مایل به ماندن پس از فراغت از تحصیل هستند.
- درخواست اجازه اقامت کوتاهمدت کجا ارائه میشود؟
در «اداره کل مدیریت مهاجرت استان» ارائه میشود.
اتباع خارجی در حالیکه بهطور قانونی در ترکیه حضور دارند، باید از طریق سامانه اقامت الکترونیک (e-ikamet) درخواست را تشکیل داده و سپس با مدارک در موعد مقرر حاضر شوند.
- مدارک لازم برای اجازه اقامت کوتاهمدت چیست؟
در حال حاضر:
- گذرنامه یا سند سفر معتبر،
- عکس بیومتریک،
- سند محل اقامت (قرارداد اجاره، سند مالکیت، رزرو هتل و …)،
- اظهار تمکن مالی کافی و منظم،
- بیمه سلامت،
- فرم درخواست (از سامانه e-ikamet دریافت میشود)،
- مدارک تکمیلی متناسب با هدف (مانند کپی سند، گواهی دانشجویی، مدارک درمان و …).
- رسیدگی به درخواست چقدر طول میکشد؟
عموماً ۳۰ تا ۹۰ روز.
با این حال، حجم بالای درخواستها، نقص مدارک یا تحقیقات امنیتی ممکن است فرایند را طولانی کند؛ بنابراین تکمیل دقیق مدارک ضروری است.
- اجازه اقامت کوتاهمدت برای چه مدتی صادر میشود؟
معمولاً یکساله.
با توجه به هدف و اوضاع شخصی، ممکن است بین ۶ تا ۲۴ ماه متغیر باشد.
برای مالکان ملک غالباً مجوز یکساله ترجیح داده میشود.
- در چه مواردی با درخواست اجازه اقامت مخالفت میشود؟
به دلایل زیر:
- ارائه مدارک مجعول یا ناقص،
- ایجاد مخاطره برای نظم یا امنیت عمومی،
- وجود ممنوعیت ورود به ترکیه (مانند کدهای G-87 ،V-70 ،Ç-150)،
- اثبات نشدن تمکن مالی،
- استفاده از اجازه برخلاف هدف (مثل کار با اجازه گردشگری)،
- تخلفات پیشین در اقامت،
- وجود تحقیقات کیفری یا مخاطراتی مانند انسداد حساب توسط MASAK.
- در چه مواردی اجازه اقامت کوتاهمدت ابطال میشود؟
حتی پس از صدور نیز ممکن است در این موارد باطل شود:
- زوال هدف یا شرایط اجازه،
- اقامت در خارج از ترکیه بیش از ۱۸۰ روز،
- تهدید امنیت یا بهداشت عمومی،
- اظهارات خلاف واقع،
- صدور تصمیم اخراج از کشور،
- ارتکاب جرم در ترکیه.
- تصمیم رد یا ابطال چگونه ابلاغ میشود؟
تصمیم بهصورت کتبی ابلاغ میشود.
ابلاغیه باید شامل موارد زیر باشد:
- علت رد،
- مهلت طرح دعوا،
- مراجع اداری قابل مراجعه.
تصمیماتی که بدون چنین ابلاغی اتخاذ شوند از حیث شکلی نامعتبر بوده و قابل طرح دعوای ابطال هستند.
- مهلت طرح دعوا علیه تصمیم رد چقدر است؟
میتوان ظرف ۶۰ روز از تاریخ ابلاغ، در دادگاه صالح دعوای ابطال مطرح کرد.
در صورت تقدیم اعتراض اداری، مهلت آن ۳۰ روز است، اما مهلت دادرسی را متوقف نمیکند.
فوت مهلت، به معنای قطعیت تصمیم است.
- آیا طرح دعوا روند اقامت را متوقف میکند؟
خیر، بهصورت خودکار نه.
اما در صورت درخواست توقف اجرا در متن دادخواست و پذیرش آن توسط دادگاه، اجرای تصمیم رد/ابطال موقتاً معلق میشود.
در این حالت، شخص میتواند بهطور قانونی در ترکیه بماند.
- آیا در جریان دادرسی میتوان در ترکیه ماند؟
بله، اگر دادگاه توقف اجرا بدهد، اقامت قانونی ادامه مییابد.
در غیر این صورت، با وجود قطعی نشدن تصمیم، اداره مهاجرت میتواند الزام به ترک کشور ظرف ۱۰ روز را مقرر کند.
- دعویِ ردِ اجازه اقامت کوتاهمدت در کدام دادگاه اقامه میشود؟
در دادگاه صالح واقع در محل ادارهای که اقدام را انجام داده است.
- رسیدگی قضایی چقدر طول میکشد؟
عموماً ۶ تا ۱۲ ماه.
ولی با توجه به تراکم کار دادگاه، گزارش کارشناسی و تشریفات ابلاغ ممکن است طولانیتر شود.
درخواستهای توقف اجرا معمولاً ظرف ۱ تا ۲ ماه رسیدگی میشود.
- آیا گرفتن وکیل برای طرح دعوا الزامی است؟
الزامی نیست؛ اما با توجه به پیچیدگیهای حقوق اتباع خارجی و دادرسی اداری، همراهی با وکیل متخصص در امور اتباع خارجی مزایای قابل توجهی دارد.
وکیل مواعد را پیگیری میکند، نواقص را رفع مینماید، دادخواستهای مستدل تهیه میکند و روند دادرسی را حرفهای پیش میبرد.
- آیا پس از رد، میتوان دوباره درخواست داد؟
بله، اما پس از رفع علت رد. همچنین باید از کشور خارج شد و ۶ ماه منتظر ماند.
درخواستهای تکراری بر همان جهات پذیرفته نمیشود.
مثلاً اگر علت رد «عدم کفایت تمکن مالی» بوده، باید در درخواست جدید، گردش حساب و مدارک درآمد تقویت شود.
- آیا رد یا ابطال موجب ممنوعیت خروج از ترکیه میشود؟
خودِ رد موجب ممنوعیت خروج نمیشود.
اما در صورت ماندن در ترکیه با اقامت منقضی، جریمه اضافهاقامت اعمال میشود.
در برخی موارد، خصوصاً با کدهای محدودیتی G-87 یا V-70، ممکن است ممنوعیت ورود نیز برقرار شود.
- اگر دادگاه تصمیم را ابطال کند، چه میشود؟
در صورت ابطال اقدام اداری توسط دادگاه، اداره مهاجرت تصمیم را پس میگیرد و درخواست مجدداً ارزیابی میشود.
در این حالت، شخص میتواند بهطور قانونی در ترکیه بماند و کارت اقامت جدید صادر گردد.
- اگر دعوا را ببازم، آیا میتوانم دوباره درخواست بدهم؟
بله، اما سبب درخواست جدید باید متفاوت باشد.
با رفع نواقص مذکور در رأی دادگاه، میتوان با مدارک بهروز دوباره درخواست داد.
در غیر این صورت، درخواست بر همان جهات مجدداً رد خواهد شد.
- آیا میتوان علیه تصمیم رد به دادگاه قانون اساسی یا دیوان اروپایی حقوق بشر مراجعه کرد؟
پس از طی مراحل دادگاه اداری و تجدیدنظر (دادگاه اداری منطقه):
- شکایت فردی به دادگاه قانون اساسی،
- مراجعه به دیوان اروپایی حقوق بشر،
صرفاً در صورت وجود نقض حقوق اساسی (مانند وحدت خانواده، حریم خصوصی، عدم تبعیض) ممکن است.
خلاصه
فرایند اخذ اجازه اقامت کوتاهمدت، روندی اداری است که باید با دقت مدیریت شود.
تصمیمات رد یا ابطال همیشه قطعی نیستند — در صورت وجود ایراد شکلی یا ماهوی، با دعوای ابطال قابل برگشتاند.
دریافت پشتیبانی حقوقی برای تسلط بر مواعد و مدیریت ادله، اهمیتی اساسی دارد.
